Die avond regende het al uren. De regen sloeg tegen de ramen van het hostel en de geur van natte jassen hing in de lobby. Buiten, aan de overkant van het stationsplein, stond de Martinitoren vaag in de nevel. Achter de balie keek ik op de klok: kwart voor elf. Nog een uur, dan zat mijn dienst erop. De frisdrankautomaat naast de trap deed het al drie dagen niet, en ergens in de gang hoorde ik een kraan druppelen. Ik had weinig geslapen en wilde alleen nog maar naar huis.
Toen ging de deur open. Een vrouw kwam binnen met een koffer waarvan één wiel ontbrak. De onderkant schraapte over de vloertegels. Ze was doorweekt, haar grijze haar plakte tegen haar voorhoofd. Ze liep naar de balie en legde een stapeltje oude briefjes van twintig euro neer.
„Een kamer," zei ze. Haar stem klonk schor. „De goedkoopste."
Ik gaf haar kamer veertien, tweede verdieping, achterkant. Ze pakte de sleutel, bedankte me en sleepte haar koffer de trap op. Ik hoorde haar kuchen. Ik dacht: iemand die net uit de trein is gestapt, of misschien een dakloze. Het kon me niet veel schelen; ik had nog een uur te gaan.
Een half uur later hoorde ik haar stem op de overloop. Ze stond bij het raam en belde met iemand. De muren zijn dun hier.
„Alleen vannacht… nee, ik vraag niet veel… ik ben net terug… wat bedoel je, het past niet?"
Ze zweeg even. Toen zei ze: „Maar Sanne, ik ben je moeder."
Ik zag haar tegen de muur leunen, de telefoon tegen haar oor gedrukt met haar schouder, terwijl haar vrije hand de rand van haar jas dichtkneep. Even later hing ze op en bleef daar staan, met haar koffer naast zich. Ze keek naar buiten, naar de regen op het plein.
Ik stond op en liep naar de personeelskeuken. Ik maakte een kop thee voor haar. Toen ik terugkwam, zat ze op de trap, met haar hoofd in haar handen. Ik gaf haar de mok.
„Dank je," zei ze. „Ik red me wel."
Ik zei niets en liep terug naar de balie. Ik wilde me er niet mee bemoeien. Ik had zelf genoeg aan mijn hoofd: mijn wasmachine was vorige week stuk gegaan en ik spaarde voor een tweedehands exemplaar. Andermans problemen pasten daar even niet bij.
De dagen daarna bleef mevrouw Ria in het hostel. Ze kwam weinig uit haar kamer. Soms hoorde ik haar bellen, dan klonken er flarden door de gang.
„Nee, Daan, ik vraag geen geld. Alleen een slaapplek voor een paar nachten."
„Femke, het is maar voor even. Kan ik niet bij jou terecht?"
Elke keer hetzelfde. Dan een zucht, en het geluid van de telefoon die op tafel werd gelegd.
Na een paar dagen werd ze echt ziek. Ze had koorts en hoestte veel. Op een avond, toen ik aan het afsluiten was, zag ik haar halverwege de trap staan, wankelend. Ik rende naar boven en hielp haar naar haar kamer. Ze trilde over haar hele lichaam.
Ik belde de huisartsenpost. De dokter kwam, luisterde naar haar longen, schreef antibiotica voor. Ik bleef naast haar zitten terwijl ze in slaap viel. In haar slaap mompelde ze iets.
„Achttien jaar… drie appartementen… en nu niks."
Ik begreep er niet veel van. Maar ik bleef zitten. Ik kon haar daar niet alleen achterlaten.
Toen ze weer opknapte, vertelde ze me haar verhaal. Achttien jaar had ze in Duitsland gewerkt als verzorgster. Elke cent had ze naar huis gestuurd. Drie kinderen grootgebracht vanuit de verte: Sanne, Daan en Femke. Voor elk had ze een appartement gekocht, of in elk geval een flink deel betaald. En nu was ze teruggekomen, met één koffer, en geen van haar kinderen had plek voor haar.
„Sanne zei dat het niet uitkwam," zei ze. „Daan had geen ruimte. Femke was bang dat ik nooit meer weg zou gaan."
Ze lachte even, zonder vreugde. „En ik dacht dat ik iets had opgebouwd."
Ik wist niet wat ik moest zeggen. Ik gaf haar een schone handdoek.
Een paar dagen later kwam ze terug met een papier in haar hand. Een huurcontract voor een klein kamertje aan de andere kant van de stad, boven een garage. Ze liet me de sleutel zien, draaide hem tussen haar vingers zodat het licht van de balielamp erover gleed.
„Kijk," zei ze. „Eindelijk een sleutel die van mij is."
Haar ogen liepen vol, ze veegde er met haar mouw langs en lachte er meteen bij. Ik feliciteerde haar. Ze bedankte me en vertrok de volgende ochtend.
Ik dacht dat het verhaal daarmee klaar was. Maar een paar weken later zag ik haar bij de supermarkt. Ze zag er beter uit, liep rechter, droeg een warme jas. Ze herkende me en kwam naar me toe.
„Lotte, hoe is het?" vroeg ze.
We praatten wat. Ze vertelde dat ze een paar dagen per week schoonmaakte bij een oude buurvrouw en dat ze boodschappen deed voor iemand in de straat. Toen haalde ze een envelop uit haar tas, gekreukeld van het vaak in- en uitpakken, en vouwde het bankafschrift open op de rand van het winkelwagentje.
„4300 euro," zei ze, en ze streek met haar duim over het bedrag alsof ze het gladstreek. „Niet veel. Maar de begunstigde ben ik zelf. Niet de kinderen."
Ze vouwde het papier weer dicht langs dezelfde vouwlijnen en stopte het terug in de envelop, de envelop terug in haar tas, met een gebaar zo precies dat het leek of ze het al honderd keer had gedaan. We namen afscheid en ze liep weg, de straat uit, de hoek om.
Een week later stond er een man in de lobby van het hostel. Hij was eind dertig, een beetje gehaast, zijn autosleutels nog in zijn hand alsof hij zo weer weg moest. Hij vroeg naar mevrouw Ria.
„Mijn moeder," zei hij. „Ze heeft hier gelogeerd. Kunt u me zeggen waar ze nu is?"
Ik herkende zijn stem niet, maar ik wist wie hij was.
„Ik heb geen adres," zei ik. „Ze is verhuisd."
„Ze kan me toch niet gewoon negeren," zei hij, en hij zette de sleutels met een klik op de balie neer, alsof hij daarmee iets wilde bewijzen. „Ik heb drie keer gebeld."
„Heeft ze iets achtergelaten? Een bericht?"
„Nee," zei ik. „Niets."
Hij pakte de sleutels weer op, klemde ze in zijn vuist. „Als ze belt," zei hij, „zeg dan dat Daan langs is geweest." Hij bleef nog even staan, alsof hij nog iets wilde toevoegen, maar liep toen naar buiten, de regen in. Op de stoep keek hij naar zijn telefoon, tikte iets in, stopte het toestel weer weg en liep door zonder om te kijken.
Ik ging terug naar de balie. De kraan in de gang druppelde nog steeds, hetzelfde ritme als drie weken geleden. De frisdrankautomaat deed het nog steeds niet; iemand had er inmiddels een briefje op geplakt: BUITEN GEBRUIK. Ik dacht aan de sleutel die Ria tussen haar vingers had gedraaid, aan het licht dat erover gleed, en ik zette de mokken van die avond in de vaatwasser, één voor één, precies zoals ik dat elke avond deed.
